Dünya Ekonomisinde Enerji Sektörünün Yeri

Enerji ve doğal kaynaklar sosyo-ekonomik faaliyet alannn zellikleri birincil enerji kaynaklar arz, lke temelinde ve dnya genelinde GSMHlerin yaklak yzde 6-7sini oluturuyor. Kurulu dnya enerji arz sisteminin yatrm deeri 10 trilyon dolarn zerinde, yenilenme sresi ise yaklak 30 yl. Sonu olarak, enerji ticareti ve yatrmlarnn yllk deeri 1 trilyon dolar ayor. Bir yandan da, tm sektrlere vazgeilemez bir girdi salayan bu sektr, ekonomiyle birlikte byyor ve giderek pahallayor. Dolaysyla her lke iin; ekonomik byme, i huzur ve barn tesisi alarndan stratejik neme sahip bir sektr.

Dnyamzn fosil yakt bamllnn, yzyln ortasna kadar artarak srmesi bekleniyor. Yeryzndeki heterojen dalmlar nedeniyle, enerji kaynaklarnn drtte birinden, petrolnse yarsndan fazlas uluslararas ticarete konu. Tkenecekleri endiesi azalm olmakla beraber, zellikle petrol zerindeki rekabetin, giderek sertlemesi kanlmaz grnyor. nk btn lkeler, ihtiya duyduklar enerji kaynaklarnn, makul fiyatlarla ve kesintisiz teminini bir gvenlik sorunu sayyor. Hal byle olunca, dnya enerji arz sistemi, ulusal ve uluslararas gvenlik riskleri sunuyor. htiya fazlas petroln yardan fazlasnn OPECin Orta Doulu yelerinin elinde olmas, Trkiyenin de iinde bulunduu corafyay stratejik adan nemli ve gergin klyor.

Enerji sektr ayn zamanda, evreye en fazla olumsuz etkide bulunan sektrlerden birisidir. Fosil yakt bamllnn yol at emisyonlar, yerel, blgesel ve kresel evre sorularna yol ayor; bu sorunlar giderek, iklim deiiklii boyutlarna bytyor. Dolaysyla, bu kaynaklar daha temiz kullanan teknolojileri devreye sokmak, olumsuz evre etkilerini azaltan teknolojileri gelitirip uygulamak ve ksmen de, bu kaynaklardan kademeli olarak uzaklaarak, daha pahal, yenilenebilir enerji kaynaklarna ynelmek gerekiyor. Bunu da daha ziyade, ekonomik gc yeterli olan gelimi lkeler yapabiliyor.

Dnya enerji arznn yzyl ortasna doru karlamas beklenen yetersizliklerin almas, olumsuz evre etkilerinin snrlandrlmas ve etkin bir ekilde onarlmas, enerji alanndaki aratrmalarn getirebilecei zmlere bal. Ancak, teknolojik aratrmalarn yeni rnler sunmas ve bu rnlerin ticarilik kazanp piyasalara szmas zaman alyor. Sektrn zaten yava deien bir sektr olmas da, bu aratrmalara, daha byk kaynaklarn ayrlmas suretiyle hz verilmesinin gereine iaret ediyor.

Trkiye de payna deni yapmak durumunda. Trkiyenin enerji alannda, tm dier gelimekte olan lkelerinkine benzer, ksr dngy andran bir konumu var: Az enerji tketiyor, fakat tkettii az enerjiyi, verimli ve temiz bir ekilde kullanamyor. Bu tabloyu iyiletirebilmek iin; bir yandan ekonomisini hzla bytmek, dier yandan da byyen kaynaklarndan ayraca artan oranlardaki paylar, enerji arz ve tketim sistemini daha verimli ve temiz bir yapya dntrmeye ynelik ncelikli aratrma ihtiyalar arasnda, dikkatli saptamalarla datmak zorunda. te yandan Trkiye, z kaynaklarnn yetersizlii nedeniyle da baml ve bu bamllk oran giderek artyor. Dolaysyla, enerji ithalatna bamllndan kaynaklanan riskleri kontrol altnda tutabilmek iin; rekabet ansna sahip olabilecei enerji teknolojisi alanlarn dikkatli bir ncelikler sralamasna tabi tutup, aratrma younlamalarna gitmek ve enerji dnyasndaki itici glerin iaret ettii ynlerde, ada rn katklaryla, uluslararas enerji pazarnda etkin bir yer edinmek zorunda.

Kaynak: Yaratm erik letiim
(Bu yaz TBTAK Vizyon 2023 Teknoloji ngr Projesi Enerji ve Doal Kaynaklar Paneli Raporundan derlenmitir.)